سرمقاله شماره ۲۹ ماهنامه مدیریت رسانه توسط محسن سلگی دانشجوی دکتری اندیشه سیاسی نگاشته شده است . در ادامه سرمقاله ی نگاشته شده توسط ایشان را می خوانیم:

هربرت مارکوزه در کتاب «انسان تک ساحتی » با انتقاد از پوزیتیویسم سن سیمون، متذکر می شود، جهانی که با تجربه تحصلی سن سیمون آغاز شده بود، اکنون به سلطه تکنولوژیک تغییر یافته و تن داده است. این سلطه، سلطه ای است که انسان و عمل سیاسی او را ماشینی کرده است، و چه بسا در زمان حاضر، رأی دهی را به رفتار انگشت و کلیک پای رایانه شخصی یا موبایل های هوشمند، تقلیل دهد. متعاقب این تغییر، انسان هر چه بیشتر سریالی شده و به یک کد شناسایی فروکاسته می شود. در واقع، این وضعیت «تجربه نکردن » است؛ همان گونه که در اینستاگرام به نحو شبه اتوماتیک و ماشینی، تنها مشغول انگشت زدن یا لایک کردن هستیم، و به ندرت در یک عکس دقت می کنیم، در رفتار سیاسی مجازی، ما از حیات بیرونی، از همدلی، از مواجه شدن و تجربه کردن محروم می شویم.
این نکته را باید مورد تأکید قرار دهم، که مارکوزه در عین نقد ابزارگرایی و ابزاری شدن انسان و رفتار او، تجربه گرایی را هم مورد نقد قرار می دهد. اما مسئله آنجا است که با مجازی شدن رفتارهای ما، همچنان که تجربه گرایی زیر سلطه تکنولوژیک و ابزاری شدن رفته است، ابزاری شدن هم زیر سلطه صورتی نوین و غیر فیزیکی از خود، یعنی مجازی شدن رفته است. مجازی شدن ابزار، ما را از ابزار قابل لمس و حتی انتخابات ابزاری هم چه بسا محروم کند؛ بدین معنا که ما را از صف های گرم و همدلانه و صندوق های قابل لمس رأی محروم سازد. چنین است که مجازی شدن، می تواند ابزاری بودن را به ابرازی بودن تقلیل دهد.حال می خواهم این روند مجازی شدن و به طور مشخص تلگرامی شدن انتخابات در ایران را با سنگ محک مفهوم «عمل » نزد «هانا آرنت » بسنجم.
آرنت از سه نوع فعالیت سخن به میان می آورد: زحمت ( labor )، کار  (work) و عمل ( action ) زحمت با وضع بشری زیستن، کار با وضع جهانی بودن و عمل با وضع «تکثر » مربوط است. از نگاه او تنها عمل است که بیرون از جامعه نمی توان وجود داشته باشد. در حالی که زحمت، حیوانی است. وی عمل را وجه تمایز انسان می داند، که او را هم از حیوانات (تلاش برای بقا) وهم از زندگی الهه ها (تأمل ورزی و خرد) متمایز می کند. در فضای مجازی هم می توان، اثر سه فعالیت «کار» ، «زحمت یا تقلا » و«عمل » را دید و مورد بررسی قرار داد. اما باید در خصوص خصوصیات «عمل » از نگاه آرنت تأمل بیشتری داشت. عمل از نظر او، به تکثر و آزادی ربط دارد. لازم به ذکر است که منظور آرنت از آزادی، توانایی انتخاب نیست. بلکه مقصود او از آزادی، استعداد آغازکردن چیزی تازه و انجام امر یک باره یا یکه است. از نظر آرنت، افراد به وسیله عمل، به دنیا آمدن و تولدشان را یادآوری می کنند. بنابراین، تولد هر فرد یعنی آغازی تازه و از این رو، تکثر و آزادی منحصر در آزادی خواهان نیست، بلکه با وضع طبیعی انسان در اتباط است؛ اگرچه آرنت از «وضع بشر » در برابر وضع طبیعی -ارسطو- یاد می کند؛ اما به هر روی او آزادی را به «بودن » انسان و تولد او ربط می دهد و این خود زمینه ای برای مطالبه گری صرف و منفعل شدن انسان می تواند باشد؛ در این وضع، چه بسا آزادی، دیگر یک استحقاق در آینده و امری پسین نیست، بلکه انسان ها به طور ذاتی از آن برخوردار هستند و این شاید به دموکراسی مصرفی و مطالبه گر یا حق محور به جای دموکراسی مسئولیت مدار منتهی شود. البته آرنت در ربط دادن تکثر به تولد، همزمان،می خواهد به تمایز و برابری دلالت کند و این وجه درخشان دموکراتیک نظر اوست. به دیگر سخن، تکثر هم به «برابری » و هم هنگام به «تمایز » دلالت دارد. برابری و افقی شدن روابط، مقوله ای دموکراتیک است، که می توان در مجازی شدن یا دقیق تر گویم، در صورت مجازی فعالت سیاسی مورد توجه قرار داد. برخلاف رسانه های رسمی که سلسله مراتبی هستند و در انحصار گروه هایی خاص؛ پدیدهای مانند تلگرام و نظایر آن، مکان و امکانی متمایز و همزمان برابر است. متمایز از رسانه های رسمی و سنتی درست به سبب امکان برابری یعنی در تمایز آن، برابری نهفته است؛ این که افراد در روابطی برابر و فارغ از سلسله مراتب، به نحوی افقی و غیر عمودی، وارد روابط دموکراتیک می توانند بشوند. وجه برابری جویانه و در عین تمایزبخش دیگر فضای مجازی، بهم خوردن سلسله مراتب یا طبقات آگاهی سن محور است. لازم به شرح است، که در گذشته، سنین پایین و گرو ه های فاقد حق رأی، بیشتر مصرف کننده آگاهی بودند. اما اکنون به وفور شاهدیم که نسل های جوان تر و نوجوان تر تسلط بیشتری بر فضای مجازی و نحو ه فعالیت بر آن دارند. دو اتفاق افتاده است.

 

نخست، این که این گروه نوعی سواد رسانه ای دارند و در معرض اطلاعات قرار گرفته اند و می توانند، تولیدکننده آگاهی و اطلاعات حتی در اتاق خواب های خود باشند. دومین اتفاق آن است که این نسل، دیگر اطلاعات خود را صرفا از والدین و مدرسه نمی گیرند. بلکه طی روابطی افقی، جهانی و مرز زدوده آن ها تحت تأثیر یک تربیت جهانی هستند و همزمان در آن اثر می گذارند. فضای مجازی تحقق هر چه بیشتر تکثر بوده و فضایی است که محدودیت آن از فضای کالبدی و فیزیکی کمتر است. اگر یک گروه منتقد به سختی بتوانند یک مجله یا رسانه رسمی داشته باشد، اما در فضایی مانند تلگرام به راحتی می تواند یک کانال تأسیس کند که اگرچه از نظارت مبرا نیست به هر روی مانند فعالیت بیرونی، دولت ها نمی توانند آن را کنترل و تحدید کنند.
در این فضا، کاندیدایی که پول و قدرت و نفوذ کمتری دارد تا از رسانه ای غول پیکر استفاده کند، می تواند با راه اندازی گروه های گفت وگو و کانال خود را مطرح کند. در این شرایط، بسا شاهد پیروزی چهره های نوظهوری باشیم که تا پیش از مجاز ی شدن رفتار انتخاباتی و رنگ تلگرامی آن، شانس و اقبال چندانی برای پیروزی نداشتند. این قبیل تغییرات را می توان به عنوان موفقیتی برای دموکراسی و عمومی شدن فرصت در نظر گرفت. باید متذکر شد که عمل در نزد آرنت، متأثر از دغدغه و دل مشغولی او برای تنهایی و بی خانمانی انسان مدرن است. او نگران جایی مانند آپارتمان ها است که در آن ها ، در عین این که شاهد بیشترین جمعیت هستیم، اما هم هنگام انسان ها یک تنهایی بی سابقه را متحمل شده اند. نوعی تنهایی و تفرد که به بی اعتنایی به حیات جمعی و سیاسی و سرنوشت مشترک منتهی می شود.به نظر می رسد در فضای مجازی با وجود ازدحام، شاهد تنهایی انسان ها هستیم و بحران هایی مانند تود ها ی شدن که فاشیسم از دل آ نها بر می آید، در این فضا نیز امکان حضور دارد؛ تود ه ای شدن به معنای حاصل جمع انسان هایی تنها و در واقع نامجتمع و بی مجمع. خصوصیت دیگری که آرنت بر آن انگشت تأکید می گذارد، «خودجوشی » است. انتخابات های فرمایشی و صرفا فراخوانی، نمی تواند مصداق این خودجوشی باشد و انسان ها را از ذره ا ی بودن و بحران تنهایی نجات دهد. بلکه عمل سیاسی اصیل، عملی خودجوش و مستمر است نه فرمایشی و موسمی.ب رای همین، عمل سیاسی به مجامع و نهادهای خودجوش و آزاد ی خواه نیاز دارد. همچنین عمل سیاسی به خیابان، به حضور خودجوش پروژه های خودجوش و مردم نهاد نیاز دارد. آرنت با بیان عمل به منزله با هم بودگی انسانی (human togetherness )، نگاهی از دموکراسی مشارکتی را مقابل دیده می گذارد، که در تضاد با سیاست بروکراتیک و نخبه گرایانه سیاست است که می گویند باید سیاست را از خیابان ها جمع کرد. تصور می کنم فضای مجازی با آفریدن فرصت هایی غیر فیزیکی، اگرچه فرصت هایی موقت را فرا رو نهاده، اما از آن جایی که این فرصت های موقت، دمادم تکرار می شوند و پس از خاموشی دوباره از جایی دیگر، به نحوی ریزوماتیک سربرمی آورند، رهاوردهایی برای دموکراسی و دموکراتیک شدن حیات ما خواهند داشت.
فضای مجازی یک دگرمکان است، که برخلاف لامکانهای تک صدا، بستر چندصدایی است و فضای واقعی یا مکان های واقعی را متأثر خواهد ساخت.
آرنت عمل (پراکسیس) را از سازندگی (پوئسیس / Poiesis ) متمایز می داند. عمل، تنها فعالیتی است که بدون واسطه اشیا یا مواد، به طور مستقیم میان انسان ها جریان دارد. از این حیث باید گفت ارتباط مجازی و عمل در فضای مجازی، با وساطت تکنولوژی و ابزاری مانند موبایل، کامپیوتر و … است و نوعی کامپیوتریزه شدن احساس و تفکر را برمی سازد که از مقصود اصیل آرنت، دور است.
در آنچه گذشت، سعی کردیم به برخی از فرصت ها و چالش های مجازی شدن و به طور مشخص تلگرامی شدن انتخابات اشاره شود. در نهایت باید گفت فضای مجازی به عنوان پیوست و ادامه فضای کالبدی و فیزیکی، مطلوب می تواند باشد. در نبود فضاهای فعالیت بیرونی، فضاهایی مانند تلگرام، به منزله یک دگرمکان و مکان حداقلی و حتی به تعبیر برخی محققان، مکا ن زدایی شده، می تواند نوید یک دگرزمان و جبران و ترمیم فقر دموکراتیک جهان بیرونی را پیش رو نهد.